Yuklab olish
Saqlash joyi
KUAF-logo «TASDIQLAYMAN»
Akademik ishlar boʻyicha prorektor
I. Gʻ. Mamajonov
________________________
«____»________________ 2025-yil

 

Arxeologiya

fani boʻyicha sillabus

 

1. Umumiy maʼlumotlar

Akademik daraja bakalavr Taʼlim yoʻnalishi 60220300 - Tarix
Oʻqish davomiyligi (yil) 4 Semestr 1
Fan nomi Arxeologiya Fan kodi АR1105
Taʼlim shakli masofaviy Fan turi majburiy
Taʼlim tili Oʻzbek Modulning davomiyligi 15 hafta
Fanga ajratilgan kredit ECTS:    5    Baholash shakli oraliq: test
joriy: amaliy topshiriqlar
yakuniy: ogʻzaki
Ajratilgan akademik soat hajmi 150 Auditoriya soatlari taqsimoti maʼr
60
(aud) 		90
(must)		 60
 

2. Fan maqsadi

Mazkur fanning maqsadi - Talabalarga qadimgi va oʻrta asrlar davri umumiy xususiyatlari, arxeologik yodgorliklar va ularning oʻrganilish muammolari, shuningdek xalqlarning moddiy madaniyati, turar joylari, turmush tarzi hamda Vatanimiz tarixini yoritishda arxeologik yodgorliklarni oʻrni, ajdodlarimizning etnik tarixi va urf-odatlarini, marosimlar mazmunining ahamiyatini oʻrganishdan iborat.

3. Fanni oʻzlashtirish uchun zarur boshlangʻich bilimlar

1. Boshlangʻich bilimlar talab etilmaydi.

4. Taʼlim natijalari

4.1. Bilimlar jihatidan:

  • Arxeologiya fanining maqsad va vazifalari, moddiy va maʼnaviy madaniyat, xoʻjalik xususiyatlar, etno-madaniy jarayonlar, gʻoyaviy qarashlar masalalari va ularning taraqqiyot bosqichlari ulardan ilmiy maqsadlarda foydalanishni bilishi kerak;
  • talaba tarixiy maʼlumotlarni ilmiylik, tarixiylik, xolislik asosida oʻrganishi, muzey ashyolari va internet maʼlumotlarni, arxeologik va etnologik manbalarni mustaqil tadqiq qilish, oʻrganish koʻnikmalariga ega boʻlishi kerak;
  • muzey eksponatlari, arxeologik manbalar tavsiflari, ilmiy tadqiqot institutlari fondlari materiallaridan foydalanish malakalariga ega boʻlishi kerak.

4.2. Koʻnikmalar jihatidan:

  • Fan mohiyati va mazmunini tushunishi kerak;
  • Fanga oid atamalarni bilishi kerаk;

5. Fan mazmuni

5.1. Maʼruza mashgʻulotlari mazmuni

№ Mavzu va rejalar soatlar hajmi Pos  
1.

Kirish. Arxeologiya o‘quv fanining maqsadi va vazifalari

  1. Arxeologiya fan sifatida.
  2. Arxeologik manbalar va ularning madaniy-tarixiy jarayonlarni oʻrganishdagi ahamiyati.
  3. Madaniy qatlam.
  4. ---
2

1

2.

Arxeologiya o‘quv fanining maqsadi va vazifalari

  1. Xronologiya va davrlashtirish.
  2. Arxeologiya fanining yordamchi tarmoqlari.
  3. ---
2

2

3.

Paleolit davri arxeologiyasi

  1. Paleolit davri va uning bosqichlari.
  2. Asosiy arxeologik yodgorliklari.
  3. Paleolit davri moddiy madaniyati.
  4. ---
2

3

4.

Paleolit davri arxeologiyasi

  1. Oʻzlashtiruvchi xoʻjalik xususiyatlari (ovchilik va termachilik). Ibtidoiy tasviriy sanʼat.
  2. Sunʼiy turar joylarning paydo boʻlishi.
  3. ---
2

4

5.

Mezolit davri arxeologiyasi

  1. Mezolit davri tavsifi.
  2. Oʻzlashtiruvchi xoʻjalik shaklining rivojlanishi va uning ishlab chiqaruvchi xoʻjalikning shakllanishidagi ahamiyati.
  3. ---
2

5

6.

Mezolit davri arxeologiyasi

  1. Old Osiyoning mezolit davri xususiyatlari. Natuf madaniyati.
  2. Shimoliy Hindistonning mezolit davri xususiyatlari.
  3. Lokal madaniyatlar xoʻjaligi va moddiy madaniyati. Tasviriy sanʼat. Gʻoyaviy qarashlar.
  4. ---
2

6

7.

Neolit davri arxeologiyasi

  1. Neolit davri tavsifi.
  2. Yaqin Sharqda ilk dehqonchilik. Ierixon madaniyati.
  3. Ilk dehqonchilik manzilgohlari va qurilish. Tosh qurollar. Hunarmandchilik. Tasviriy sanʼat, haykalchalar.
  4. ---
2

7

8.

Neolit davri arxeologiyasi

  1. Neolit davri ijtimoiy munosabatlari.
  2. Ixtisoslashgan ovchilik, termachilik va baliqchilik. Moddiy madaniyat.
  3. Hind vodiysining qadimgi dehqonlar tomonidan oʻzlashtirilishi
  4. ---
2

8

9.

Eneolit davri arxeologiyasi.

  1. Eneolit davri tavsifi.
  2. Oʻrta Osiyoning eneolit davri madaniyatlari (Anov-Nomozgoh, Sarazm).
  3. Hunarmandchilik taraqqiyoti (kulolchilik va metall). Dehqonchilik va chorvachilik.
  4. Tasviriy sanʼat. Gʻoyaviy qarashlarning namoyon boʻlishi.
  5. ---
2

9

10.

Bronza davri arxeologiyasi.

  1. Bronza davri tavsifi.
  2. Oʻrta Osiyoning bronza davri madaniy markazlari.
  3. Gʻoyaviy qarashlar. Tasviriy sanʼat.
  4. ---
2

10

11.

Temir davri arxeologiyasi.

  1. Ilk temir davri tarixiy-madaniy jarayonlari.
  2. Oʻrta Osiyo hududida qadimgi davlatlarning shakllanishi.
  3. Qadimgi shahar shaklidagi manzilgohlar.
  4. ---
2

11

12.

Antik davri arxeologiyasi.

  1. Antik davr ijtimoiy-siyosiy munosabatlar.
  2. Oʻrta Osiyoning antik davri davlatlari. Madaniy –tarixiy viloyatlarning shahar markazlari.
  3. Sharq ellinizmi va shaharsozlik, meʼmorchilik. Ixtisoslashgan ishlab chiqarish. Sanʼat.
  4. ---
2

12

13.

Ilk o‘rta asrlar davri arxeologiyasi.

  1. Ilk oʻrta asrlar davri ijtimoiy-iqtisodiy munosbatlari va moddiy madaniyat xususiyatlari.
  2. Yer egaligi munosabatlarining qaror topishi.
  3. Yirik feodal davlatlari. Oʻrta Osiyo ilk oʻrta asrlar davrida qurilish va meʼmorchilik. Sanʼat.
  4. ---
2

13

14.

Rivojlangan o‘rta asrlar davri arxeologiyasi.

  1. Oʻrta Osiyoda kichik feodal davlatlarning qaror topishi.
  2. Qurilish va meʼmorchilik.
  3. Amir Temur va temuriylar davri meʼmorchiligi
  4. Oʻrta asrlar tarixini oʻrganishda arxeologiya fanining ahamiyati.
  5. ---
2

14

15.

So‘ngi o‘rta asrlar davri arxeologik yodgorliklari.

  1. Qurilish va meʼmorchilik.
  2. Hunarmandchilik turlari. Miniatura sanʼati.
  3. Soʻngi oʻrta asrlar moddiy madaniyati xususiyatlari.
  4. ---
2

15

Jami 30
 

Amaliy ish mashgʻulotlari uchun mavzu kiritilmagan yoki ushbu sillabusda Amaliy ish oʻtish nazarda tutilmagan

Seminar mashgʻulotlari uchun mavzu kiritilmagan yoki ushbu sillabusda Seminar oʻtish nazarda tutilmagan

Laboratoriya mashgʻulotlari uchun mavzu kiritilmagan yoki ushbu sillabusda Laboratoriya oʻtish nazarda tutilmagan

6. Mustaqil taʼlim topshiriqlari

№ Mavzu    
1.

Olduvay davri arxeologik yodgorliklari

2.

Ashel davri arxeologik yodgorliklari

3.

Muste davri arxeologik yodgorliklari

4.

Mezolit davri lokal madaniyatlari

5.

Neolit davri lokal madaniyatlari

6.

Mesapotamiyaning eneolit davri protoshaharlari

7.

O‘rta Osiyoning eneolit davri manzilgohlari

8.

Eronning bronza davri protoshaharlari

9.

O‘rta Osiyoning bronza davri protoshahar shaklidagi manzilgohlari

10.

Hindiston va Xitoyning protoshahar madaniyatlari

11.

O‘rta Osiyoning bronza davri dehqonchilik manzilgohlari

12.

Temir davri madaniy-tarixiy viloyatlari arxeologiyasi

13.

O‘rta Osiyo antik davri shaharlari

14.

O‘rta Osiyo antik davri moddiy madaniyati

15.

O‘rta Osiyo ilk o‘rta asrlar shaharlari

16.

O‘rta Osiyo ilk o‘rta asrlar moddiy madaniyati

17.

O‘rta Osiyo ilk o‘rta asrlar tasviriy san’at

18.

Etnologiya fani tarixi.

19.

Old Osiyo xalqlari xo‘jaligi va madaniyati.

20.

Markaziy Afrika xalqlari ma’naviy madaniyati.

21.

Shimoliy Amerika xalqlari moddiy madaniyati.

22.

Kavkaz xalqlari xo‘jaligi va madaniyati.

   

 

 

7. Foydalanilgan adabiyotlar:

7.1. Asosiy adabiyotlar

  1. Ibragimov R. Z. O‘rta Osiyo arxeologiyasi / Darslik - Toshkent, 2020 (yangilandi)
  2. Maqsudov F.A. O‘zbekiston arxeologiyasi / Darslik - Samarqand, 2020 (yangilandi)
  3. Ibragimov R. Arxeologiya / O‘quv qo‘llanma - Toshkent, 2022 (yangilandi)

7.2. Qoʻshimcha adabiyotlar

  1. Egamberdieva N. Arxeologiya / O‘quv qo‘llanma. – Toshkent, 2011. (yangilandi)
  2. Матбобоев Б.Х., Машрабов З. Андижон тарихи (Қадимги даврлардан ХХ аср бошларигача) – Тошкент, 2014. (yangilandi)

7.3. Axborot manbaalari

  • https://litres.uz/book/r-z-ibragimov-32424705/o-rta-osiyo-arxeologiysi-68833107/?ysclid=meto8qivqa283485155 (yangilandi)
  • https://assets.uzsci.uz/edition/file/5df0883823257.pdf (yangilandi)
  • https://renessans-edu.uz/files/books/2023-10-10-11-39-24_97b926f45e3c3980f13d4d3a7d1c6f12.pdf (yangilandi)

 

Axborot resurs markazi boshligʻi ______________ G. Qodirova

8. Fanni baholash mezoni va rejasi

8.1. Talabalar bilimini baholash turlari

Mazkur fandan talabalar bilimini baholashda uchta nazorat turidan foydalaniladi. Joriy baholash (JB), oraliq imtixon (OI), yakuniy imtixon (YI)

Joriy baholash (JB). Ushbu nazorat turi semestr davomida toʻplanib boriladi va quyidagilardan tarkib topadi:

- Workshop. Talabaning mashgʻulotlarda faolligi va unga berilgan savollarga bergan javobi baholanib boriladi;

- Mustaqil ish. Fanning xususiyatidan kelib chiqib, talaba yakka yoki mini guruhlarga boʻlingan holda berilgan vazifalarni taqdimot / media / hisobot / dastur koʻranishida himoya qiladi;

- Vazifa / topshiriqlar. Har bir talaba individul tarzda oʻqituvchi tomonidan berilgan muammoli vaziyat / masala / topshiriqlarni taqdimot / hisobot / dastur koʻrinishida oldindan fan oʻqituvchi bergan namuna asosida bajaradi;

- Davomat. Talabaning dars mashgʻulotlariga qatnashganlik ulushidan kelib chiqib baholanadi.

Oraliq imtihon (OI). Ushbu nazorat turi semestrning (8-haftasida) belgilangan kun davomida oʻtkaziladi. Fan oʻqituvchisi oraliq imtihon shakli va oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida talabalarni fan modulini dastlabki darslarida xabardor qiladi.

Yakuniy imtihon (YI). Modul yakunlangandan soʻng yakuniy imtixonlar haftasida test shaklda olinadi. Unda quyidagilar aks etadi:

8.2. Talabalar bilimini baholash mezoni

№ Nazorat turlari Izoh Ball Oʻtkazilish vaqti (boshlanishi – tugashi)
Joriy baholash (JB)
Joriy baholash uchun maʼlumot kiritilmagan
1. Workshop Talabaning interfaolligi, mashgʻulotlarda ishtiroki 5 4-14 -hafta(lar) davomida
2. Mustaqil ish Taqdimot / media / hisobot / dastur shakllarda amalga oshiriladi 10 2-13-hafta(lar) davomida
3. Vazifa / topshiriqlar Taqdimot / hisobot / dastur koʻrinishida rasmiylashtiriladi 10 1-13-hafta(lar) davomida
4. Davomat Talabaning amaliy dars mashgʻulotlariga qatnashganlik ulushidan kelib chiqib baholanadi. 15 1-13-hafta(lar) davomida
Jami 0  
Oraliq imtihon (OI)
1. test Oraliqqacha oʻtilgan mavzular yuzasidan tayyorlangan. 20 8-hafta
Jami 20  
Yakuniy imtihon (YI)
1. ogʻzaki Oʻtilgan mavzular yuzasidan testlar 40 Oʻquv jarayoni tugagandan soʻng
Jami 40  
Hammmasi 60  

8.3. Qoʻqon universitetida baholash tavsifi

Baho Foiz GPA
A+ 95-100 4.5
A 90-94 4.0
B+ 80-89 3.5
B 70-79 3.0
C+ 65-69 2.5
C 60-64 2.0
F 0-59 0

Izoh: Talaba 0-59 oraligʻida oʻzlashtirish koʻrsatkichiga yoki bir fanning 1/3 qismiga sababsiz qatnashmasa oʻqiyotgan semestrida mazkur fandan oʻzlashtirmagan (feyl), akademik qarzdor hisoblanadi. Oʻzlashtirilmagan fanlarni qayta oʻzlashtirish uchun talaba oʻrnatilgan tartibda fan oʻqituvchisi tomonidan berilgan topshiriqlarni bajarishi zarur.

Talabaning fan boʻyicha oʻzlashtirish koʻrsatkichini nazorat qilishda quyidagi mezonlar tavsiya etiladi:

a) aʼlo (A, A+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:

  • fanning moxiyati va mazmunini toʻliq yorita olsa;
  • fandagi mavzularni bayon qilishda ilmiylik va mantiqiylik saqlanib, ilmiy xatolik va chalkashliklarga yoʻl qoʻymasa;
  • fan boʻyicha mavzu materiallarining nazariy yoki amaliy ahamiyati haqida aniq tasavvurga ega boʻlsa;
  • fan doirasida mustaqil erkin fikrlash qobiliyatini namoyon eta olsa;
  • berilgan savollarga aniq va loʻnda javob bera olsa;
  • konspektga puxta tayyorlangan boʻlsa;
  • mustaqil topshiriqlarni toʻliq va aniq bajargan boʻlsa;
  • fanga tegishli qonunlar va boshqa meʼyoriy-xuquqiy xujjatlarni toʻliq oʻzlashtirgan boʻlsa;
  • fanga tegishli mavzulardan biri boʻyicha ilmiy maqola chop ettirgan boʻlsa;
  • tarixiy jarayonlarni sharxlay bilsa;

b) yaxshi (B, B+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:

  • fanning moxiyati va mazmunini tushungan, fandagi mavzularni bayon qilishda ilmiy va mantiqiy chalkashliklarga yoʻl qoʻymasa;
  • fanning mazmunini amaliy ahamiyatini tushungan boʻlsa;
  • fan boʻyicha berilgan vazifa va topshiriqlarni oʻquv dasturi doirisida bajarsa;
  • fan boʻyicha berilgan savollarga toʻgʻri javob bera olsa;
  • fan boʻyicha konspektini puxta shakllantirgan boʻlsa;
  • fan boʻyicha mustaqil topshiriqlarni toʻliq bajargan boʻlsa;
  • fanga tegishli qonunlar va boshqa meʼyoriy xujjatlarni oʻzlashtirgan boʻlsa.

c) qoniqarli (C, С+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:

  • fan xaqida umumiy tushunchaga ega boʻlsa;
  • fandagi mavzularni tor doirada yoritib, bayon qilishda ayrim chalkashliklarga yoʻl qoʻyilsa;
  • bayon qilish ravon boʻlmasa;
  • fan boʻyicha savollarga mujmal va chalkash javoblar olinsa;
  • fan boʻyicha matn puxta shakllantirilmagan boʻlsa.

d) quyidagi hollarda talabaning bilim darajasi qoniqarsiz (F) baho bilan baholanishi mumkin:

  • fan boʻyicha mashgʻulotlarga tayorgarlik koʻrilmagan boʻlsa;
  • fan boʻyicha mashgʻulotlarga doir xech qanday tasavvurga ega boʻlmasa;
  • fan boʻyicha matnlarni boshqalardan koʻchirib olganligi sezilib tursa;
  • fan boʻyicha matnda jiddiy xato va chalkashliklarga yoʻl qoʻyilgan boʻlsa;
  • fanga doir berilgan savollarga javob olinmasa;
  • fanni bilmasa.

9. Imtihonga qoʻyilgan talab va koʻrsatmalar

1. Talaba imtihon nazorati qoidalarini buzgan hollarda, mazkur fandan imtihon bali bekor qilinishi haqida ogohlantiriladi.

2. Komissiya aʼzosi imtihon boshlanishini eʼlon qilgunga qadar imtihon varagʻini ochish taʼqiqlanadi.

3. Talaba uyali yoki boshqa aloqa vositalari, gadjetlarni oʻchirib, komissiya aʼzosi koʻrsatmasiga binoan oʻzidan uzoqlikda saqlashi shart. Kitob, manuskript, daftar va boshqa koʻmaklashuvchi materiallardan foydalanish mumkin emas.

4. Talabalar bir-biri bilan gaplashishi, imtihon varaqlarini koʻrsatishi, koʻchirtirishi, boshqalarni chalgʻitishi maʼn etiladi.

5. Oziq-ovqat va ichimliklarni auditoriyaga olib kirishi mumkin emas. Shifokor koʻrsatmasiga binoan dori-darmon, kichik idishdagi suv bundan mustasno.

6. Auditoriyadan ruxsatsiz chiqish mumkin emas. Xususan, imtihonning birinchi va oxirgi 10 minutida auditoriyadan chiqish taʼqiqlanadi. Talaba imtihon varaqasini muddatidan oldin topshirib chiqib ketgan holatda qayta auditoriyaga qoʻyilmaydi.

7. Komissiya aʼzosi imtihon tugashini eʼlon qilganidan soʻng, talaba yozishni toʻxtatadi va imtihon varaqlari yigʻilgunga qadar auditoriyani tark etmaydi.

10. Fan oʻqituvchisi toʻgʻrisida maʼlumot

Mualliflar: Xusanova Shaxloxon Artikaliyevna
Elektron pochta: --pochta kiriting--
Tashkilot va kafedra: Qoʻqon universiteti Andijon filiali, Tarix va ijtimoiy fanlar kafedrasi
Taqrizchilar:

A.Mamajanov - KUAF "Tariix va ijtimoiy fanlar kafedrasi" t.f.f.d., (PhD). Dotsent

Talabalarni erkin qabul qilish kuni: Chorshanba-Payshanba, soat 15:00 – 16:00, ______ – xona.

 

Sillabus Universitet Kengashining 2025 yil ______________ dagi ____ - sonli yigʻilish bayoni bilan tasdiqlangan.

 

Sillabus «Tarix va ijtimoiy fanlar» kafedrasining 2025 yil _________________ dagi _____ - sonli yigʻilish bayoni bilan maʼqullangan.

 

 

       

(imzo)

Gʻ.Xolbutayev

Akademik ishlar departamenti boshligʻi

(imzo)

S.Dadabayev

Fakultet dekani

(imzo)

D.Komilov

Kafedra mudiri

(imzo)

Sh.Xusanova

Fan oʻqituvchisi
Tashqi taqriz yuklanmagan